{"id":960,"date":"2008-08-24T19:30:13","date_gmt":"2008-08-24T18:30:13","guid":{"rendered":"http:\/\/www.miasik.net\/?p=960"},"modified":"2008-08-24T19:35:34","modified_gmt":"2008-08-24T18:35:34","slug":"czym-nie-jest-libertarianizm","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/miasik.net\/blog\/archive\/2008\/08\/czym-nie-jest-libertarianizm\/","title":{"rendered":"Czym nie jest libertarianizm"},"content":{"rendered":"

Oddajmy g\u0142os Johnny’emu Kramerowi<\/a> – ja tylko przet\u0142umaczy\u0142em:<\/p>\n

\n[…]<\/p>\n

Wydaje si\u0119, \u017ce istniej\u0105 dwa nieporozumienia dotycz\u0105ce tego, czym jest libertarianizm, a czym nie jest, wi\u0119c pozwol\u0119 sobie zbada\u0107 je oba dok\u0142adniej.<\/p>\n

1. Libertarianizm niekoniecznie jest moraln\u0105 zach\u0119t\u0105 do wszystkich dobrowolnych zachowa\u0144.<\/p>\n

Libertarianizm jest tylko filozofi\u0105 polityczn\u0105. Nie ma nic wsp\u00f3lnego z religi\u0105, innymi rodzajami filozofii i moralno\u015bci spoza sfery polityki, itd. Jej celem jest odniesienie si\u0119 do kwestii, kiedy wolno osobie zainicjowa\u0107 u\u017cycie przemocy wobec innej osoby – a wniosek jaki wysnuwa, \u017ce „nigdy”. Taka konkluzja oparta jest g\u0142\u00f3wnie jest na rozumowaniu, \u017ce ka\u017cdy rodzi si\u0119, przez sam\u0105 cnot\u0119 bycia istot\u0105 ludzk\u0105, z pewnymi przyrodzonymi prawami do decydowania o swoim w\u0142asnym \u017cyciu, ciele i w\u0142asno\u015bci, o ile nie narusza to cia\u0142a czy w\u0142asno\u015bci innej osoby. Opiera si\u0119 r\u00f3wnie\u017c, cho\u0107 w mniejszym zakresie, na pragmatycznych fakcie, \u017ce u\u017cycie si\u0142y jest najmniej efektywnym sposobem na osi\u0105gni\u0119cie czegokolwiek, b\u0119d\u0105c \u017ar\u00f3d\u0142em rozmaitych niechcianych i odwrotnych konsekwencji (w rodzaju czarnego rynku).<\/p>\n

Cho\u0107 cz\u0119sto r\u00f3\u017cni\u0105c si\u0119 co do sposobu osi\u0105gni\u0119cia sukcesu (bez rz\u0105du, z takim rz\u0105dem albo innym, itd.), wolno\u015bciowcy, z definicji, wierz\u0105 w wolno\u015b\u0107, kt\u00f3ra jest stanem, gdy ka\u017cdy legalnie mo\u017ce robi\u0107, co chce, o ile nie czyni materialnych szk\u00f3d czyjemu\u015b cia\u0142u czy w\u0142asno\u015bci.<\/p>\n

Jak to Murray Rothbard pisze w eseju „Six Myths About Libertarianism<\/a>„:<\/p>\n

„Faktem jest, \u017ce libertarianizm nie jest i nie pr\u00f3buje by\u0107 pe\u0142n\u0105 teori\u0105 moraln\u0105 czy estetyczn\u0105. Jest jedynie teori\u0105 polityczn\u0105, czyli wa\u017cnym podzbiorem teorii moralnej, kt\u00f3ry dotyczy w\u0142a\u015bciwej roli przemocy w \u017cyciu spo\u0142ecznym. Teoria polityczna zajmuje si\u0119 tym, co jest w\u0142a\u015bciwe czy niew\u0142a\u015bciwe w dzia\u0142aniach rz\u0105du, a rz\u0105d tym si\u0119 r\u00f3\u017cni od dowolnej innej grupy w spo\u0142ecze\u0144stwie, \u017ce jest instytucj\u0105 zorganizowanej przemocy. Libertarianizm twierdzi, \u017ce jedyn\u0105 w\u0142a\u015bciw\u0105 rol\u0105 przemocy jest obrona osoby oraz w\u0142asno\u015bci przed przemoc\u0105, \u017ce ka\u017cde jej u\u017cycie, kt\u00f3re wychodzi poza tak\u0105 obron\u0119 jest w samo w sobie agresj\u0105, niesprawiedliw\u0105 i kryminaln\u0105 w naturze. Tak wi\u0119c, libertarianizm jest teori\u0105, kt\u00f3ra stwierdza, \u017ce ka\u017cdy powinien by\u0107 wolny od przejaw\u00f3w przemocy, powinien dzia\u0142a\u0107 swobodnie wedle swego uznania, za wyj\u0105tkiem sytuacji naruszania czyjej\u015b osoby lub w\u0142asno\u015bci. To, co ka\u017cdy robi ze swoim \u017cyciem jest istotne i wa\u017cne, ale to po prostu jest nieistotne z punktu widzenia libertarianizmu.<\/p>\n

Nie powinno wi\u0119c nikogo dziwi\u0107, \u017ce s\u0105 wolno\u015bciowcy, kt\u00f3rzy s\u0105 prawdziwymi hedonistami i propagatorami alternatywnych styl\u00f3w \u017cycia, ale te\u017c s\u0105 libertarianie, kt\u00f3rzy s\u0105 silnymi wyznawcami 'bur\u017cuazyjnych’ konwenans\u00f3w czy religijnej moralno\u015bci. Istniej\u0105 libertaria\u0144scy libertyni i s\u0105 tak\u017ce wolno\u015bciowcy, kt\u00f3rzy trzymaj\u0105 si\u0119 \u015bci\u015ble regu\u0142 prawa naturalnego czy religijnego. S\u0105 tak\u017ce libertarianie, kt\u00f3rzy nie uznaj\u0105 \u017cadnej moralnej teorii poza imperatywem nie naruszania praw innych. Dzieje si\u0119 tak, gdy\u017c libertarianizm per se nie jest ani og\u00f3ln\u0105, ani osobist\u0105 teori\u0105 moraln\u0105. Libertarianizm nie oferuje sposobu na \u017cycie, oferuje wolno\u015b\u0107, w kt\u00f3rej ka\u017cda osoba ma swobod\u0119 wybierania i przestrzegania swoich w\u0142asnych warto\u015bci i zasad moralnych. Wolno\u015bciowcy zgadzaj\u0105 si\u0119 z Lordem Actonem, \u017ce 'wolno\u015b\u0107 to najwy\u017cszy cel polityczny’, ale niekoniecznie najwy\u017cszy cel na li\u015bcie warto\u015bci ka\u017cdego z nas.”<\/p>\n

Istnieje wiele zachowa\u0144, kt\u00f3re wedle libertarian powinny by\u0107 legalne – takie jak prostytucja, rekreacyjne za\u017cywanie narkotyk\u00f3w, palenie tytoniu, hazard, niezdrowe jedzenie, nadmierne spo\u017cycie alkoholu, itd. – kt\u00f3re jednocze\u015bnie mog\u0105 uznawa\u0107 za nierozs\u0105dne, autodestrukcyjne, niemoralne, nieetyczne, czy oble\u015bne. G\u0142upot\u0105 by\u0142oby zak\u0142ada\u0107, \u017ce skoro jeste\u015b libertarianinem, to nie masz swojego zdania, preferencji, upodoba\u0144, czy rzeczy nielubianych, tycz\u0105cych si\u0119 pokojowych i dobrowolnych zachowa\u0144, kt\u00f3re uwa\u017casz za godne zalegalizowania, i w kt\u00f3re nie chcia\u0142by\u015b si\u0119 miesza\u0107 si\u0142\u0105.<\/p>\n

[…]<\/p>\n

2. Libertarianizm to nie wychwalanie wolno\u015bci osobistej ponad wszystko – a ju\u017c na pewno nie ponad prawa w\u0142asno\u015bci. W rzeczy samej, nie m\u00f3g\u0142by tego robi\u0107, gdy\u017c wolno\u015b\u0107 osobista i prawa w\u0142asno\u015bci s\u0105 nierozr\u00f3\u017cnialne.<\/p>\n

I zn\u00f3w, libertarianizm to jedynie filozofia polityczna, wi\u0119c propaguje wolno\u015b\u0107 osobist\u0105 w odniesieniu do pa\u0144stwa (ka\u017cdy, spoza systemu politycznego, kto dopuszcza si\u0119 przemocy wobec innych, jest z definicji kryminalist\u0105). Libertarianizm nie ma nic wsp\u00f3lnego z wolno\u015bci\u0105 osobist\u0105 poza polityk\u0105.<\/p>\n

Dalej, wolno\u015b\u0107 osobista jest nie tylko w pe\u0142ni zgodna z prawami w\u0142asno\u015bci, ale jest nierozerwalnie z nimi po\u0142\u0105czona. W pe\u0142ni nieskr\u0119powana wolno\u015b\u0107 osobista jednej osoby ko\u0144czy si\u0119 tam, gdzie zaczyna si\u0119 w\u0142asno\u015b\u0107 innej.<\/p>\n

W rozdziale 15 „Ethics of Liberty<\/a>” Murray Rothbard pisze: „Libera\u0142owie generalnie chcieliby zachowa\u0107 koncepcj\u0119 'praw’ w odniesieniu do takich 'praw cz\u0142owieka’ jak wolno\u015b\u0107 s\u0142owa, jednocze\u015bnie zaprzeczaj\u0105c koncepcji praw w\u0142asno\u015bci. A jednak jest przeciwnie, koncepcja 'praw’ ma sens jedynie w odniesieniu do praw w\u0142asno\u015bci. Nie tylko nie ma takich praw cz\u0142owieka, kt\u00f3re nie s\u0105 jednocze\u015bnie prawami w\u0142asno\u015bci, ale te pierwsze trac\u0105 sw\u00f3j absolutyzm oraz przejrzysto\u015b\u0107 i staj\u0105 si\u0119 rozmyte i podatne na ataki, gdy nie u\u017cywa si\u0119 praw w\u0142asno\u015bci jako podstawy.”<\/p>\n

Na przyk\u0142ad, gdy pracodawca wymaga od swych pracownik\u00f3w odpowiedniego ubioru w pracy, czy jakakolwiek rozs\u0105dna osoba mo\u017ce zak\u0142ada\u0107, \u017ce narusza on „wolno\u015b\u0107 osobist\u0105” pracownik\u00f3w w kwestii chodzenia sobie nago gdzie zechc\u0105? Oczywi\u015bcie, \u017ce nie, gdy\u017c pracownik nie ma takiego 'prawa’ na nale\u017c\u0105cej do kogo\u015b innego w\u0142asno\u015bci. Co najwy\u017cej mo\u017ce otrzyma\u0107 taki przywiliej od w\u0142a\u015bciciela.<\/p>\n

[…]<\/p>\n

Je\u015bli pracownikowi nie podobaj\u0105 si\u0119 regu\u0142y narzucone przez pracodawc\u0119, ma on wci\u0105\u017c pe\u0142ni\u0119 swob\u00f3d osobistych w takiej sytuacji – mo\u017ce opu\u015bci\u0107 w\u0142asno\u015b\u0107 pracodawcy i poszuka\u0107 innego zaj\u0119cia.<\/p>\n

Wnioski<\/p>\n

Libertarianizm to nie jest filozofia moralna, ani te\u017c wyznacznik w\u0142a\u015bciwego zachowania. To po prostu filozofia polityczna, kt\u00f3ra twierdzi, \u017ce ka\u017cdy powinien legalnie posiada\u0107 swobod\u0119 (inaczej m\u00f3wi\u0105c, by\u0107 wolnym od przymusu) dzia\u0142ania wedle w\u0142asnego uznania, o ile nie narusza w ten spos\u00f3b czyjego\u015b cia\u0142a czy w\u0142asno\u015bci (inaczej m\u00f3wi\u0105c, o ile nie inicjuje przymusu wobec kogokolwiek innego). A pa\u0144stwo, o ile powinno w og\u00f3le istnie\u0107, powinno podlega\u0107 takim samym regu\u0142om, jak reszta spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/p>\n

A filozofia ta opiera si\u0119 na prawach w\u0142asno\u015bci, a nie na nieskr\u0119powanej wolno\u015bci osobistej, nielicz\u0105cej si\u0119 z opini\u0105 w\u0142a\u015bcicieli.\n<\/p><\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Oddajmy g\u0142os Johnny’emu Kramerowi – ja tylko przet\u0142umaczy\u0142em: […] Wydaje si\u0119, \u017ce istniej\u0105 dwa nieporozumienia dotycz\u0105ce tego, czym jest libertarianizm, a czym nie jest, wi\u0119c pozwol\u0119 sobie zbada\u0107 je oba dok\u0142adniej. 1. Libertarianizm niekoniecznie jest moraln\u0105 zach\u0119t\u0105 do wszystkich dobrowolnych zachowa\u0144. Libertarianizm jest tylko filozofi\u0105 polityczn\u0105. Nie ma nic wsp\u00f3lnego z religi\u0105, innymi rodzajami filozofii […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[473,472,476,475,474,361,477],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/960"}],"collection":[{"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=960"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/960\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":963,"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/960\/revisions\/963"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=960"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=960"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=960"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}