{"id":634,"date":"2007-03-05T02:30:31","date_gmt":"2007-03-05T01:30:31","guid":{"rendered":"http:\/\/www.miasik.net\/archive\/2007\/03\/polemika\/"},"modified":"2009-06-21T11:16:59","modified_gmt":"2009-06-21T09:16:59","slug":"polemika","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/miasik.net\/blog\/archive\/2007\/03\/polemika\/","title":{"rendered":"Polemika"},"content":{"rendered":"

Udzieli\u0142em wywiadu dla eCzas.net<\/a>, a z tym wywiadem pozwoli\u0142 sobie popolemizowa\u0107 Andrzej Pilipiuk<\/a>. Postanowi\u0142em teraz przedstawi\u0107 moj\u0105 odpowied\u017a. Troch\u0119 czasu zaj\u0119\u0142o mi zabranie si\u0119 za t\u0119 polemik\u0119<\/a>, bo nie jestem pisarzem i moja praca, niestety, oznacza codzienne, kilkunastogodzinne siedzenie przed komputerem, \u017ce o takich przyjemno\u015bciach jak wizyta w bibliotece nie wspomn\u0119.<\/p>\n

Jestem pisarzem – jednym z nielicznych w kraju \u201czawodowym\u201d – tzn. \u017cyj\u0119 tylko z pisania ksi\u0105\u017cek. (a realia s\u0105 takie, \u017ce musz\u0119 opublikowa\u0107 2-3 rocznie \u017ceby zwi\u0105za\u0107 koniec z ko\u0144cem). I mam w zwi\u0105zku z tym g\u0142upie pytanie: z czego bym \u017cy\u0142 i utrzymywa\u0142 rodzin\u0119 gdyby zgodnie z g\u0142oszonymi postulatami zniesiono prawo autorskie?<\/p><\/blockquote>\n

I to jest istotna deklaracja, bo od razu wyja\u015bnia, o co chodzi w tym sporze. Nie b\u0119dziemy si\u0119 spiera\u0107 o takie kwestie, jak konflikt pomi\u0119dzy w\u0142asno\u015bci\u0105 tradycyjn\u0105, a intelektualn\u0105, o sztucznej „rzadko\u015bci” idei, o kultur\u0119 „read-write” i temu podobne g\u00f3rnolotne sprawy. Bo pisarzowi chodzi o tzw. konkret, czyli kto zapewni, \u017ce b\u0119dzie zawsze zarabia\u0142 tak, jak to robi\u0142 do tej pory. W tym kontek\u015bcie dziwi mnie, \u017ce zarzuca mi bolszewizm, skoro pierwszym jego argumentem przeciw moim jest postulat, pod kt\u00f3rym mo\u017ce \u015bmia\u0142o si\u0119 podpisa\u0107 dowolny robotnik upadaj\u0105cej fabryki pa\u0144stwowej czy PGRu. Nie jest istotne, czy regu\u0142y, kt\u00f3re zapewnia\u0142y mi dotychczas utrzymanie s\u0105 s\u0142uszne, wa\u017cne, abym mia\u0142 z czego \u017cy\u0107.<\/p>\n

Okay, to jest argumentacja bardzo cz\u0119sto stosowana, ale naprawd\u0119 trudno mi przyj\u0105\u0107, \u017ce automatycznie daje ona temu, kto j\u0105 stosuje jak\u0105\u015b moraln\u0105 wy\u017cszo\u015b\u0107 w tym sporze, co zdaje si\u0119 sugerowa\u0107 m\u00f3j przeciwnik.<\/p>\n

Tak, jak wynalazek druku pozbawi\u0142 zaj\u0119cia mnich\u00f3w przepisuj\u0105cych ksi\u0119gi, a samoch\u00f3d by\u0142 ciosem w wo\u017anic\u00f3w, tak zmiany technologiczne, kt\u00f3rych wci\u0105\u017c do\u015bwiadczamy, nieuchronnie pozbawiaj\u0105 ludzi zaj\u0119cia zmuszaj\u0105c ich do znalezienia sobie innego sposobu zarobkowania. Tak by\u0142o, jest i b\u0119dzie i nie rozumiem dlaczego mia\u0142oby si\u0119 to zmieni\u0107 teraz, akurat dla tw\u00f3rc\u00f3w. Zachodz\u0105ce zmiany technologiczne wskazuj\u0105, \u017ce poj\u0119cie „w\u0142asno\u015bci” intelektualnej i tak przestanie mie\u0107 sens. Jestem przekonany, \u017ce nic nie b\u0119dzie mo\u017cna w tej sprawie zrobi\u0107 i czym wcze\u015bniej tw\u00f3rcy sobie to u\u015bwiadomi\u0105, tym \u0142atwiej b\u0119dzie im rozkwita\u0107 w nowych warunkach. Ja wr\u0119cz dzia\u0142am w ich dobrze poj\u0119tym interesie, cho\u0107 z du\u017cym wyprzedzeniem.<\/p>\n

I pytanie drugie: zak\u0142adaj\u0105c, \u017ce znalaz\u0142bym inne \u017ar\u00f3d\u0142a utrzymania, co motywowa\u0142oby mnie (oraz innych autor\u00f3w) do dalszego pisania ksi\u0105\u017cek o ile w og\u00f3le znalaz\u0142bym na to czas, tak pisanie ksi\u0105\u017cek wymaga czasu. To nie tylko siedzenie przed kopem i wklepywanie znaczk\u00f3w. Czasem trzeba odwiedzi\u0107 bibliotek\u0119 archiwum, odby\u0107 wizj\u0119 lokaln\u0105 etc.<\/p><\/blockquote>\n

Niezmiernie to wzruszaj\u0105ce, ale naprawd\u0119 trudno to uzna\u0107 za szczeg\u00f3lnie ci\u0119\u017ck\u0105 prac\u0119, wymagaj\u0105c\u0105 specjalnego traktowania. Na dodatek argument „motywacyjny” chyba ca\u0142kiem nie\u017ale zosta\u0142 obalony przez Ebena Moglena w tek\u015bcie „Anarchizm triumfuj\u0105cy: wolne oprogramowanie i \u015bmier\u0107 praw autorskich<\/a>„. Przypominam, \u017ce motywacja p\u0142yn\u0105ca z monopolu zapewnianego przez prawa autorskie jest wynalazkiem do\u015b\u0107 nowym – utwory literackie obejmuje dopiero od 18. wieku, a inne formy tw\u00f3rczo\u015bci w wi\u0119kszo\u015bci pojawi\u0142y si\u0119 w zakresie dzia\u0142ania tego prawa dopiero w wieku 20. I zawsze to tw\u00f3rczo\u015b\u0107 wyprzedza\u0142a stosown\u0105 legislacj\u0119, co jest jasnym przyk\u0142adem tego, \u017ce motywacja wynikaj\u0105ca z faktu prawnej ochrony nie jest zawsze potrzebna.<\/p>\n

Uwa\u017cam, \u017ce infoanarchizm to po prostu nowa odmiana \u201cstarego dobrego\u201d marksizmu. Taki troch\u0119 upudrowany i poperfumowany trup. Bo, do czego si\u0119 tak naprawd\u0119 sprowadza? Do pozbawienia cz\u0142owieka materialnych efekt\u00f3w jego pracy. Do brutalnego ograbienia jednostki przez niedefiniowalny \u201cog\u00f3\u0142\u201d. W dodatku p. Mi\u0105sik nie sili si\u0119 nawet na wymy\u015blenie \u201cgwarancji\u201d ani \u201czabezpiecze\u0144\u201d – czyli og\u00f3\u0142 mnie grabi kompletnie za darmo, nie funduj\u0105c mi nawet emerytury, \u017ce o stypendiach tw\u00f3rczych nie wspomn\u0119.<\/p>\n

Czego\u015b podobnego nie wymy\u015bli\u0142a nawet pratrockistowska cywilizacja Ink\u00f3w – tam za swoj\u0105 prac\u0119 dostawa\u0142e\u015b przynajmniej \u0142achy na grzbiet, misk\u0119 kukurydzy i szop\u0119 do spania. Czego\u015b podobnego nie wymy\u015blili nawet narodowi socjali\u015bci w gettach i obozach koncentracyjnych – tam za prac\u0119 by\u0142 pasiak, prycza w baraku i czasem i miska wodnistej zupy.<\/p><\/blockquote>\n

Mo\u017ce gdzie\u015b w wywiadzie nie wyrazi\u0142em si\u0119 dostatecznie jasno – ja wcale nie postuluj\u0119 odbieranie nikomu prawa do nale\u017cnego wynagrodzenia za prac\u0119. Przypominam, \u017ce Wiliam Szekspir by\u0142 wynagradzany za sw\u0105 prac\u0119, a za jego czas\u00f3w nie istnia\u0142y poj\u0119cia ani praw autorskich, ani te\u017c w\u0142asno\u015bci intelektualnej. Jak wida\u0107, nie s\u0105 one potrzebne do zapewniania wynagrodzenia za prac\u0119, bo do tego wystarczy tylko kto\u015b, kto zechce to wynagrodzenia zap\u0142aci\u0107.<\/p>\n

Uwa\u017cam, \u017ce za prac\u0119 nale\u017cy si\u0119 p\u0142aca, oczywi\u015bcie za prac\u0119 po\u017cyteczn\u0105, kt\u00f3ra komu\u015b pos\u0142u\u017cy. Ale skoro lekarzowi za „napraw\u0119” naszego zdrowia p\u0142acimy raz niezale\u017cnie jak d\u0142ugo potem tym zdrowiem si\u0119 cieszymy, nie widz\u0119 powodu, dla kt\u00f3rego beneficjentom praw autorskich trzeba p\u0142aci\u0107 zawsze, gdy w jaki\u015b spos\u00f3b obcujemy z efektami ich pracy. Oczywi\u015bcie, nie zawsze tak jest, ale to jest kierunek, w kt\u00f3rym nieuchronnie zmierza ca\u0142y ten system. Na razie p\u0142acimy przy okazji dokonywania adaptacji danego dzie\u0142a – np. przy u\u017cyciu muzyki w filmie, przy adaptacji ksi\u0105\u017cki na film, przy zmianie sposobu dostarczenia danego dzie\u0142a (kaseta wideo, DVD, internet). Ale wiadomo, \u017ce marzeniem medialnych karteli jest doprowadzenie do sytuacji „pay per view”, gdy b\u0119dziemy p\u0142aci\u0107 zawsze i za ka\u017cdym razem (patrz DRM<\/a>).<\/p>\n

Chc\u0119, aby tw\u00f3rcy otrzymywali wynagrodzenie za prac\u0119. Nie chc\u0119, aby to wynagrodzenie zapewnia\u0142 im pa\u0144stwowy aparat policyjny zamykaj\u0105cy do wi\u0119zie\u0144 m\u0142odych ludzi, kt\u00f3rzy traktuj\u0105 komputery i sieci jak co\u015b normalnego, u\u017cywaj\u0105c ich do przesy\u0142ania bit\u00f3w, przekszta\u0142cania ich wedle w\u0142asnego uznania i dziel\u0105cych si\u0119 tym wszystkim z innymi. Uwa\u017cam to zbyt wyg\u00f3rowan\u0105 cen\u0119 bezpiecze\u0144stwa socjalnego tw\u00f3rc\u00f3w.<\/p>\n

Kiedy\u015b kontrola i egzekwowanie praw autorskich by\u0142o \u0142atwiejsze, bo dotyczy\u0142y one praktycznie tylko przedsi\u0119biorc\u00f3w – najpierw drukarzy, potem dodatkowo przedstawicieli rynku muzycznego czy telewizyjnego. Obecnie taka kontrola z konieczno\u015bci obejmuje miliony ludzi, poniewa\u017c ka\u017cdy z nas posiada kilka czy kilkana\u015bcie urz\u0105dze\u0144, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 u\u017cywane do naruszania praw autorskich, z komputerem osobistym i internetem na czele. I ka\u017cdy z nas narusza te prawa autorskie codziennie, cz\u0119sto zupe\u0142nie nie\u015bwiadomie. A to dlatego, \u017ce stoj\u0105 one w jawnej sprzeczno\u015bci z naturalnym staniem rzeczy. W \u015bwiecie cyfrowych bit\u00f3w, nie mo\u017cna nad nimi zapanowa\u0107, jak dawniej panowa\u0142o si\u0119 nad cechem drukarzy. Idee z 18. wieku nie daj\u0105 rady w wieku 21.<\/p>\n

Mo\u017ce to pana Mi\u0105sika zszokuje, ale praca tw\u00f3rcza nie r\u00f3\u017cni si\u0119 specjalnie od pracy w fabryce. \u017beby powsta\u0142a ksi\u0105\u017cka trzeba posiedzie\u0107 kilkadziesi\u0105t – kilkaset godzin i wyklepa\u0107 na klawiaturze te 500-700 ty\u015b znak\u00f3w. O wymy\u015bleniu tre\u015bci etc. nie wspominam.<\/p><\/blockquote>\n

Ja doskonale wiem na czym polega praca tw\u00f3rcy, wszak\u017ce zajmuj\u0119 si\u0119 tworzeniem gier komputerowych i to d\u0142u\u017cej ni\u017c pan Pilipiuk pisarstwem. Przez te kilkana\u015bcie lat nawymy\u015bla\u0142em si\u0119 sporo, a o klepaniu w klawiatur\u0119 nawet szkoda gada\u0107. By\u0107 mo\u017ce pana Pilipiuka zaszokuje wiadomo\u015b\u0107, \u017ce s\u0105 ludzie, kt\u00f3rzy zrzekaj\u0105 si\u0119 ochrony praw autorskich, a mimo to \u017cyj\u0105 lepiej ni\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas. Ba, s\u0105 nawet pisarze science-fiction (Cory Doctorow<\/a> czy Charles Stross<\/a>), czyli zawodowa grupa, kt\u00f3ra powinna by\u0107 panu Pilipiukowi bardzo bliska, kt\u00f3rzy udost\u0119pniaj\u0105 swoje wybrane dzie\u0142a ka\u017cdemu za darmo, a mimo tego wci\u0105\u017c ca\u0142kiem nie\u017ale sprzedaj\u0105 swe ksi\u0105\u017cki i maj\u0105 z czego \u017cy\u0107? To jak jest z t\u0105 socjaln\u0105 konieczno\u015bci\u0105 i motywacj\u0105?<\/p>\n

Skoro pan Mi\u0105sik uwa\u017ca, \u017ce nie jest to praca warta wynagrodzenia mo\u017ce niech zaproponuje np. g\u00f3rnikowi \u017ceby wydobyty przez niego w\u0119giel te\u017c przekaza\u0107 bezp\u0142atnie og\u00f3\u0142owi? Albo niech zabiera swojemu kotu upolowane myszy i robi z nich dekoracje uliczne ku rado\u015bci wsp\u00f3\u0142obywateli.<\/p><\/blockquote>\n

Tak, jak g\u00f3rnik nie mo\u017ce kontrolowa\u0107 tego, co si\u0119 dzieje z wydobytym w\u0119glem i decydowa\u0107, kto i jak dany w\u0119giel sobie zu\u017cyje, tak chcia\u0142bym, aby tw\u00f3rca w momencie podzielenia si\u0119 ze \u015bwiatem swoim dzie\u0142em, nie m\u00f3g\u0142 ju\u017c kontrolowa\u0107, co si\u0119 z tym dzie\u0142em dzieje. I to nie dlatego, \u017ce chc\u0119 tw\u00f3rcom szczeg\u00f3lnie dokuczy\u0107, ale dlatego \u017ce jest to po prostu niemo\u017cliwe. Przynajmniej bez uczynienia nas wszystkich niewolnikami wszystkich tw\u00f3rc\u00f3w (a w \u015bwietle konwencji berne\u0144skiej<\/a> ka\u017cdy mo\u017ce zosta\u0107 tw\u00f3rc\u0105 i naszym panem) i totalnej inwigilacji. Je\u015bli jest to wizja \u015bwiata mi\u0142a panu Pilipiukowi, to kto tu jest bolszewikiem?<\/p>\n

Do kogo trafiaj\u0105 takie idee? naturalnym ich odbiorc\u0105 jest lumperka (socjalizm zawsze opiera\u0142 si\u0119 na lumpach). m\u0142odzi ludzie o dwu lewych \u0142apkach, kt\u00f3rzy nie s\u0105 w stanie samodzielnie zarobi\u0107 na p\u0142yt\u0119 z gr\u0105 lub filmem. Co niepokoj\u0105ce idee te podchwytuj\u0105 te\u017c zwolennicy partii prawicowych – a wi\u0119c ludzie, kt\u00f3rzy etos pracy oraz \u015bwiadomo\u015b\u0107 zwi\u0105zku mi\u0119dzy prac\u0105 a bogactwem (i posiadaniem d\u00f3br), powinni mie\u0107 we krwi. Czy\u017cby i UPR toczy\u0142 rak socjalistycznej lumperki!?<\/p>\n

Jest dla mnie g\u0142\u0119boko szokuj\u0105ce (oraz niepokoj\u0105ce), \u017ce redakcje czasopism i witryn, prokapitalistycznych nie dostrzegaj\u0105, i\u017c sta\u0142y si\u0119 one tub\u0105 propagandow\u0105 czystej wody bolszewizmu. Kiepsko tam u was Panowie z formacj\u0105 intelektualn\u0105 i moraln\u0105 dziennikarzy\u2026<\/p><\/blockquote>\n

O ile do tej pory nie by\u0142o w zasadzie merytorycznej argumentacji za prawami autorskimi, poza utylitarystycznym argumentem o motywacji i socjalistycznym o zapewnieniu utrzymania, to w tym momencie pan Pilipiuk zdecydowa\u0142 si\u0119 si\u0119gn\u0105\u0107 po czysto erystyczne zagranie i pykn\u0105\u0107 argument przez zastraszanie. Je\u015bli zgadzasz si\u0119 z pogl\u0105dami Mi\u0105sika, to jeste\u015b lumpem o dw\u00f3ch lewych \u0142apkach, pozbawionym etosu i niegodnym miana prawicowca i prokapitalisty. Czyli jeste\u015b niegodzien pojawiania si\u0119 w porz\u0105dnym, prawicowym towarzystwie, wi\u0119c lepiej przywo\u0142aj si\u0119 natychmiast do porz\u0105dku! Mo\u017ce to efektowny chwyt erystyczny, ale argument \u017caden.<\/p>\n

Jestem pewien, \u017ce mogliby\u015bmy sobie powa\u017cnie podyskutowa\u0107 z panem Pilipiukiem na temat praw autorskich w wieku cyfrowych technologii, szczeg\u00f3lnie przy dobrym trunku. By\u0107 mo\u017ce bym go nie przekona\u0142, ale z pewno\u015bci\u0105 polemika poruszy\u0142aby znacznie wa\u017cniejsze kwestie ni\u017c socjalne problemy tw\u00f3rc\u00f3w. Ale to wymaga\u0142oby trunku, miejsca i ch\u0119ci do oderwania si\u0119 od spraw przyziemnych. Mo\u017ce kiedy\u015b…<\/p>\n

Ko\u0144cz\u0105c ten tekst, chcia\u0142bym doda\u0107, \u017ce szanuj\u0119 pana Pilipiuka jako pisarza. Wszystkie dotychczas przeczytane jego ksi\u0105\u017cki kupi\u0142em, cz\u0119sto tu\u017c po ukazaniu si\u0119 ich drukiem, bo jestem fanem jego tw\u00f3rczo\u015bci i polecam j\u0105 ka\u017cdemu. A przecie\u017c mog\u0142em je „ukra\u015b\u0107”, bo przecie\u017c nie mia\u0142bym z tego powodu wyrzut\u00f3w sumienia. To tylko pokazuje, \u017ce mo\u017cna wci\u0105\u017c zarabia\u0107 na ksi\u0105\u017ckach bez konieczno\u015bci uciekania si\u0119 do przemocy prawa autorskiego.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Udzieli\u0142em wywiadu dla eCzas.net, a z tym wywiadem pozwoli\u0142 sobie popolemizowa\u0107 Andrzej Pilipiuk. Postanowi\u0142em teraz przedstawi\u0107 moj\u0105 odpowied\u017a. Troch\u0119 czasu zaj\u0119\u0142o mi zabranie si\u0119 za t\u0119 polemik\u0119, bo nie jestem pisarzem i moja praca, niestety, oznacza codzienne, kilkunastogodzinne siedzenie przed komputerem, \u017ce o takich przyjemno\u015bciach jak wizyta w bibliotece nie wspomn\u0119. Jestem pisarzem – jednym […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[307,181,221,222],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/634"}],"collection":[{"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=634"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/634\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1546,"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/634\/revisions\/1546"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=634"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=634"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=634"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}