{"id":441,"date":"2006-04-09T22:17:00","date_gmt":"2006-04-09T21:17:00","guid":{"rendered":"http:\/\/www.miasik.net\/archive\/2006\/04\/czy-idee-moga-byc-%e2%80%9ewlasnoscia%e2%80%9d\/"},"modified":"2006-04-09T22:17:00","modified_gmt":"2006-04-09T21:17:00","slug":"czy-idee-moga-byc-%e2%80%9ewlasnoscia%e2%80%9d","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/miasik.net\/blog\/archive\/2006\/04\/czy-idee-moga-byc-%e2%80%9ewlasnoscia%e2%80%9d\/","title":{"rendered":"Czy idee mog\u0105 by\u0107 \u201ew\u0142asno\u015bci\u0105\u201d?"},"content":{"rendered":"

Dzi\u015b go\u015bcinnie tekst z bloga Right to Create<\/a>, gdzie opublikowany jest po tytu\u0142em Are Ideas „Property?”<\/a> Zapraszam do lektury:<\/p>\n

Podczas przes\u0142ucha\u0144<\/a> przed S\u0105dem Najwy\u017cszym USA w sprawie eBay kontra MercExchange, S\u0119dzia Scalia zauwa\u017cy\u0142: \u201eM\u00f3wimy tutaj o prawie w\u0142asno\u015bci i w\u0142a\u015bciciel ma prawo wy\u0142\u0105cza\u0107 innych z prawa do u\u017cywania swojej w\u0142asno\u015bci\u201d.<\/p>\n

Ale czy naprawd\u0119 m\u00f3wimy o prawie w\u0142asno\u015bci, gdy m\u00f3wimy o udzielanym przez rz\u0105d monopolu obejmuj\u0105cym idee? Tomasz Jefferson z pewno\u015bci\u0105 nie zgodzi\u0142by si\u0119<\/a> ze Scali\u0105, ale ja chcia\u0142bym wyja\u015bni\u0107 obszerniej dlaczego takie stwierdzenie to absurd.<\/p>\n

Niekt\u00f3rzy intelektuali\u015bci zdefiniowali \u201ew\u0142asno\u015b\u0107\u201d jako \u201eowoce pracy\u201d. U\u017cywaj\u0105c tej definicji, idee mog\u0142yby si\u0119 klasyfikowa\u0107 jako przedmiot w\u0142asno\u015bci (o ile zignoruje si\u0119 efekt 'Eureki’, w przypadku kt\u00f3rego pomys\u0142y nie s\u0105 efektem czyjej\u015b pracy). Ale taka definicja nie jest wystarczaj\u0105ca, zar\u00f3wno z przyczyn historycznych, jak i filozoficznych.<\/p>\n

Historycznie, prawa w\u0142asno\u015bci pojawiaj\u0105 si\u0119 jedynie w obecno\u015bci niedoboru i konfliktu. Na przyk\u0142ad, w czasach naszych \u0142owiecko-zbierackich przodk\u00f3w nie istnia\u0142 koncept ziemi jaka przedmiotu w\u0142asno\u015bci. By\u0142o tak g\u0142\u00f3wnie z tego powodu, \u017ce ziemia nie by\u0142a w niedoborze i by\u0142o niewiele spor\u00f3w w jej u\u017cytkowaniu. Gdy populacje si\u0119 powi\u0119ksza\u0142y, r\u00f3\u017cne grupy spiera\u0142y si\u0119 w kwestiach najlepszych teren\u00f3w \u0142owieckich, wi\u0119c pojawi\u0142y si\u0119 konflikty na tle niedobor\u00f3w \u2013 ale konflikty te mia\u0142y charakter komunalny i rozwi\u0105zywano je poprzez wojny plemienne i inne formy przemocy. Koncepcja dzia\u0142ek ziemi posiadanych przez jednostki nie istnia\u0142a a\u017c do pojawienia si\u0119 rolnictwa, kt\u00f3re wprowadzi\u0142o nowy rodzaj niedoboru i konfliktu: konkurencj\u0119 do naj\u017cy\u017aniejszych dzia\u0142ek ziemi. Podobnie by\u0142o z innymi rodzajami w\u0142asno\u015bci w historii: niedob\u00f3r i konflikt odgrywaj\u0105 kluczow\u0105 rol\u0119 w definiowaniu praw w\u0142asno\u015bci.<\/p>\n

Naturalnie to rozszerzaj\u0105c, gdy nie ma niedoboru okre\u015blonego zasobu, to nie mo\u017ce by\u0107 konfliktu w kwestii jego u\u017cycia. A skoro nie ma konfliktu, nie s\u0105 konieczne prawa w\u0142asno\u015bci do tego zasobu. W czasach pre-industrialnych nie by\u0142o \u017cadnych wojen o w\u0142asno\u015b\u0107 powietrza, kt\u00f3rym oddychamy i nie trzeba by\u0142o tworzy\u0107 \u017cadnych praw reguluj\u0105cych w\u0142asno\u015b\u0107 powietrza. A to z powodu tego, \u017ce powietrze by\u0142o kiedy\u015b uwa\u017canie za niemal\u017ce niesko\u0144czony zas\u00f3b.<\/p>\n

Czy istnieje niedob\u00f3r idei? Czy fakt, \u017ce kiedy\u015b wymy\u015bli\u0142em i wynalaz\u0142em metod\u0119 sk\u0142adania papieru w kszta\u0142t orzeszka ziemnego w jaki\u015b spos\u00f3b powoduje, \u017ce nie mo\u017cesz pomy\u015ble\u0107 o takiej samej (albo bardzo podobnej) idei? Oczywi\u015bcie, \u017ce nie. Pomys\u0142y nie s\u0105 wy\u0142\u0105czne, nie ma niedoboru i nie pojawia si\u0119 naturalny konflikt w ich u\u017cyciu. Tylko wtedy, gdy rz\u0105dy nadaj\u0105 prawa wy\u0142\u0105czne do u\u017cycia pomys\u0142u (poprzez patenty), pojawiaj\u0105 si\u0119 takowe konflikty, tylko przez regulacje rz\u0105dowe mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 niedob\u00f3r idei. Idee nie s\u0105 przedmiotem w\u0142asno\u015bci.<\/p>\n

Ale co gorsze, monopol idei wprowadza metod\u0119, w kt\u00f3rej zupe\u0142nie niepo\u0142\u0105czone jednostki w magiczny spos\u00f3b wp\u0142ywaj\u0105 wzajemnie na swoje prawdziwe prawa w\u0142asno\u015bci. Je\u015bli bym otrzyma\u0142 patent na moj\u0105 hipotetyczn\u0105 metod\u0119 sk\u0142adania papieru w kszta\u0142t orzeszka, mia\u0142bym prawn\u0105 w\u0142adz\u0119 ograniczy\u0107 twoje mo\u017cliwo\u015bci sk\u0142adania twojego papieru, twymi r\u0119kami, tw\u0105 prac\u0105, w opatentowany kszta\u0142t orzeszka. Moje prawo \u201ew\u0142asno\u015bci\u201d przyznane przez rz\u0105d w formie patentu na papierowego orzeszka dotycz\u0105ce niematerialnego pomys\u0142u narusza twe naturalne, fizyczne prawo w\u0142asno\u015bci do twych r\u0105k, twej energii i twego, ca\u0142kiem materialnego, papieru. Taki konflikt pomi\u0119dzy wyimaginowan\u0105 w\u0142asno\u015bci\u0105 do idei, a prawdziw\u0105, fizyczn\u0105 w\u0142asno\u015bci\u0105 jest nieunikniony, a co czyni go jeszcze gorszym, to fakt, \u017ce m\u00f3j monopol na pomys\u0142 rozci\u0105ga si\u0119 nie tylko na ciebie, ale na ka\u017cd\u0105, pojedyncz\u0105, \u017cyw\u0105 dusz\u0119, kt\u00f3ra mo\u017ce by\u0107 przedmiotem egzekucji patentowego re\u017cimu.<\/p>\n

Tak, Sedzio Scalia, m\u00f3wimy tutaj o prawie w\u0142asno\u015bci: m\u00f3wimy o prawie jednostki do tworzenia przy u\u017cyciu swojej w\u0142asno\u015bci w dowolny spos\u00f3b, w jaki uzna za stosowne, jak chce tego natura. M\u00f3wimy o rz\u0105dzie, kt\u00f3ry nierozs\u0105dnie narusza to istotne prawo naturalne. M\u00f3wimy te\u017c o tym, jaki to marny interes dla wynalazc\u00f3w, konsument\u00f3w, biznesu i spo\u0142ecze\u0144stwa jako ca\u0142o\u015bci.<\/p>\n

(Wi\u0119cej na ten temat pisze Stephan Kinsella w Przeciw W\u0142asno\u015bci Intelektualnej<\/a>)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dzi\u015b go\u015bcinnie tekst z bloga Right to Create, gdzie opublikowany jest po tytu\u0142em Are Ideas „Property?” Zapraszam do lektury: Podczas przes\u0142ucha\u0144 przed S\u0105dem Najwy\u017cszym USA w sprawie eBay kontra MercExchange, S\u0119dzia Scalia zauwa\u017cy\u0142: \u201eM\u00f3wimy tutaj o prawie w\u0142asno\u015bci i w\u0142a\u015bciciel ma prawo wy\u0142\u0105cza\u0107 innych z prawa do u\u017cywania swojej w\u0142asno\u015bci\u201d. Ale czy naprawd\u0119 m\u00f3wimy o […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/441"}],"collection":[{"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=441"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/441\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=441"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=441"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=441"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}