{"id":2167,"date":"2010-04-04T17:47:05","date_gmt":"2010-04-04T15:47:05","guid":{"rendered":"http:\/\/www.miasik.net\/?p=2167"},"modified":"2010-04-04T17:47:05","modified_gmt":"2010-04-04T15:47:05","slug":"o-wydawaniu-pieniedzy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/miasik.net\/blog\/archive\/2010\/04\/o-wydawaniu-pieniedzy\/","title":{"rendered":"O wydawaniu pieni\u0119dzy"},"content":{"rendered":"

Jak to stwierdzi\u0142 kiedy\u015b Milton Friedman<\/a>, pieni\u0105dze mo\u017cemy wydawa\u0107 jedynie na cztery sposoby. <\/p>\n

Libertarianie w pe\u0142ni pochwalaj\u0105 wydawania pieni\u0119dzy wedle pierwszych dw\u00f3ch sposob\u00f3w: w\u0142asne pieni\u0105dze na w\u0142asne potrzeby oraz w\u0142asne pieni\u0105dze na cudze potrzeby. Pieni\u0105dze to nic innego jak nasza w\u0142asno\u015b\u0107, a wi\u0119c jako w\u0142a\u015bciciele mamy prawo rozporz\u0105dza\u0107 nimi wedle w\u0142asnego uznania. Wydaj\u0105c je na swoje potrzeby, wydajemy je oszcz\u0119dnie i celowo, wszak\u017ce nikt lepiej od nas nie zna naszych potrzeb, a skoro kasa nasza, to i chcemy ni\u0105 zaspokoi\u0107 jak najwi\u0119cej potrzeb, wi\u0119c b\u0119dziemy wydawa\u0107 je oszcz\u0119dnie. Wydaj\u0105c je na potrzeby innych te\u017c b\u0119dziemy starali si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107 najlepszy ekonomicznie rezultat, cho\u0107 niekoniecznie utrafimy dobrze w potrzeby innych. Ale skoro pieni\u0105dze nasze, to i mo\u017cemy je sobie pomarnowa\u0107 wedle uznania.<\/p>\n

Znacznie gorzej jest, gdy rozwa\u017cymy dwa pozosta\u0142e sposoby wydawania pieni\u0119dzy: cudzych na swoje potrzeby oraz cudzych na cudze potrzeby. Wolno\u015bciowiec jest, oczywi\u015bcie, przeciwny tym sposobom wydawania kasy, bo aby m\u00f3c wydawa\u0107 cudze pieni\u0105dze, trzeba je najpierw komu\u015b zabra\u0107. Ukra\u015b\u0107, innymi s\u0142owy, bo przecie\u017c jakby kto\u015b chcia\u0142 wyda\u0107 jakie\u015b pieni\u0105dze na cudze potrzeby, to mo\u017ce to r\u00f3wnie dobrze zrobi\u0107 sam. Mo\u017ce, rzecz jasna, poprosi\u0107 kogo\u015b o pomoc, ale wtedy to b\u0119dzie wci\u0105\u017c wydawania w\u0142asnych pieni\u0119dzy, tyle \u017ce poprzez po\u015brednika. Tak wi\u0119c, wydawanie pieni\u0119dzy cudzych ma miejsce jedynie wtedy, gdy ich w\u0142a\u015bciciel zostanie ich pozbawiony, i tym samym, zostanie pozbawiony mo\u017cliwo\u015bci decydowania, jak zostan\u0105 wydane.<\/p>\n

Jak \u0142atwo zauwa\u017cy\u0107, na te dwa ostatnie sposoby wydaje pieni\u0105dze pa\u0144stwo. Uprzednio je zrabowawszy prawowitym w\u0142a\u015bcicielom. I pa\u0144stwo, r\u0119kami swoich urz\u0119dnik\u00f3w, zaczyna wydawa\u0107 na swoje i nie swoje potrzeby. Gdy wydaje pieni\u0105dze na swoje cele (na cele funkcjonowania pa\u0144stwa), mo\u017cemy mie\u0107 jeszcze jakie\u015b z\u0142udzenia, \u017ce b\u0119d\u0105 one wydane celowo i z jakim\u015b po\u017cytkiem, ale ju\u017c na pewno niezbyt oszcz\u0119dnie – wszak\u017ce pa\u0144stwo nie wydaje swoich pieni\u0119dzy, wi\u0119c czemu mia\u0142oby oszcz\u0119dza\u0107? Wiadomo, \u017ce jak mu braknie, to zawsze znajdzie spos\u00f3b, aby jeszcze lepiej ograbi\u0107 swych obywateli, a ta \u015bwiadomo\u015b\u0107 nie sprzyja rozs\u0105dnym wydatkom. <\/p>\n

Niestety, obecne pa\u0144stwa, tak dalekie od pa\u0144stwa minimum, czyli tego, kt\u00f3re jedynie wydaje zagrabione pieni\u0105dze na swoje podstawowe potrzeby, wydaj\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 zagrabionych pieni\u0119dzy ostatnim, najgorszym sposobem wydawania pieni\u0119dzy. Wydaj\u0105 nieswoje pieni\u0105dze na cudze potrzeby. Zajmuj\u0105 si\u0119 tym samym redystrybucj\u0105 pieni\u0119dzy od jednych do innych, pod pretekstem, \u017ce w ten spos\u00f3b potrzeby obu grup zostan\u0105 lepiej zaspokojone, ni\u017c w sytuacji, gdy obie grupy zaj\u0119\u0142yby si\u0119 samodzielnym zaspokajaniem w\u0142asnych potrzeb. Jak \u0142atwo si\u0119 domy\u015bli\u0107, przy tej redystrybucji nast\u0119puje maksymalizacja marnotrawstwa. Nie do\u015b\u0107, \u017ce pa\u0144stwo wydaje nie swoje pieni\u0105dze, co zach\u0119ca do rozrzutno\u015bci, to na dodatek zaspokaja potrzeby r\u00f3\u017cnych grup wedle swojego rozeznania, a nie rzeczywistych potrzeb. Bo sk\u0105d pa\u0144stwo mia\u0142oby wiedzie\u0107, jakie s\u0105 moje rzeczywiste potrzeby? <\/p>\n

Tutaj nawi\u0105\u017c\u0119 do pewnego wpisu sprzed miesi\u0119cy<\/a>, gdzie skrytykowa\u0142em awantur\u0119 o zrabowan\u0105 kas\u0119, kt\u00f3r\u0105 pa\u0144stwo ma rozdzieli\u0107 potrzebuj\u0105cym. Chodzi\u0142o o 500 milion\u00f3w na festiwal Camerimage w \u0141odzi. Ja zasugerowa\u0142em, \u017ce te pieni\u0105dze mo\u017cna by wyda\u0107 na co\u015b potrzebniejszego wielu \u0142odzianom (np. drogi), na co oburzyli si\u0119 niekt\u00f3rzy komentatorzy roztaczaj\u0105c wizj\u0119 niezmierzonych korzy\u015bci, kt\u00f3re mia\u0142by p\u0142yn\u0105\u0107 na \u0141\u00f3d\u017a i Polsk\u0119 z faktu organizowania festiwalu. <\/p>\n

Moje pr\u00f3by racjonalizowania zasadno\u015bci wydawania tej kasy akurat w taki spos\u00f3b nie osi\u0105gn\u0119\u0142y jakiego\u015b spektakularnego rezultatu. I wtedy dozna\u0142em pewnego ol\u015bnienia – moi dyskutanci maj\u0105 racj\u0119! Nie, nie dlatego, \u017ce wydawanie kasy na festiwal to \u015bwietny pomys\u0142. Dlatego, \u017ce w przypadku wydawania pieni\u0119dzy czwartym sposobem – ka\u017cdy cel jest jednakowo z\u0142y! <\/p>\n

Mo\u017cna pr\u00f3bowa\u0107 jako\u015b por\u00f3wnywa\u0107 korzy\u015bci p\u0142yn\u0105ce z wydatkowania pieni\u0119dzy na konkretne cele – w tym wypadku ulice vs. centrum festiwalowe, ale natrafiamy tutaj na problem warto\u015bciowania potencjalnych korzy\u015bci. Jest to problem, z kt\u00f3rym nie mog\u0105 sobie poradzi\u0107 utylitary\u015bci – nie ma jednej, obiektywnej miary u\u017cyteczno\u015bci r\u00f3\u017cnych rzeczy. Nie mo\u017cna w spos\u00f3b jednoznaczny okre\u015bli\u0107, czy dla przeci\u0119tnego obywatela Polski lepiej jest, gdy w \u0141odzi przyb\u0119dzie nowych ulic, czy centrum festiwalowe. Cz\u0119\u015b\u0107 ludzi, kt\u00f3rzy w \u017cyciu z \u0142\u00f3dzkich ulic nie skorzysta, pomy\u015bli, \u017ce lepiej im b\u0119dzie, gdy Polska b\u0119dzie uznawana za centrum kultury filmowej i skoro nie mog\u0105 zadecydowa\u0107 o sposobie wydania tych milion\u00f3w ma co\u015b dla siebie, to \u015bwiadomo\u015b\u0107 lepszego wizerunku kraju mo\u017ce da\u0107 im znacznie wi\u0119ksz\u0105 satysfakcj\u0119 ni\u017c troch\u0119 nowych ulic w \u0141odzi. Z drugiej strony, \u0142odzianie tkwi\u0105cy w korkach mo\u017ce mieliby wi\u0119ksz\u0105 satysfakcj\u0119 z nowych ulic zamiast z festiwalu. Ale jak zmierzy\u0107 satysfakcj\u0119? Jak zmierzy\u0107 j\u0105 dla ka\u017cdego fundatora (np. ka\u017cdego podatnika) i w ten spos\u00f3b oceni\u0107 wi\u0119ksz\u0105 sensowno\u015b\u0107 wydania tych pieni\u0119dzy?<\/p>\n

Jak wida\u0107 na tym przyk\u0142adzie, ka\u017cda pr\u00f3ba racjonalizowanie redystrybucyjnej funkcji pa\u0144stwa staje przed niemo\u017cliwymi do rozwi\u0105zania kwestiami. I na pr\u00f3\u017cno pr\u00f3bujemy rozwi\u0105zywa\u0107 problemy, kt\u00f3re nie istniej\u0105 w sytuacji normalnej, czyli gdy ka\u017cdy wydaje swoje w\u0142asne pieni\u0105dze na siebie i tym samym, osi\u0105ga maksimum subiektywnej satysfakcji.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jak to stwierdzi\u0142 kiedy\u015b Milton Friedman, pieni\u0105dze mo\u017cemy wydawa\u0107 jedynie na cztery sposoby. Libertarianie w pe\u0142ni pochwalaj\u0105 wydawania pieni\u0119dzy wedle pierwszych dw\u00f3ch sposob\u00f3w: w\u0142asne pieni\u0105dze na w\u0142asne potrzeby oraz w\u0142asne pieni\u0105dze na cudze potrzeby. Pieni\u0105dze to nic innego jak nasza w\u0142asno\u015b\u0107, a wi\u0119c jako w\u0142a\u015bciciele mamy prawo rozporz\u0105dza\u0107 nimi wedle w\u0142asnego uznania. Wydaj\u0105c je na […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[731,732,733,698],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2167"}],"collection":[{"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2167"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2167\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2169,"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2167\/revisions\/2169"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2167"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2167"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2167"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}