{"id":1828,"date":"2009-09-14T00:16:55","date_gmt":"2009-09-13T22:16:55","guid":{"rendered":"http:\/\/www.miasik.net\/?p=1828"},"modified":"2009-09-14T00:16:55","modified_gmt":"2009-09-13T22:16:55","slug":"artysci-powinni-byc-wynagradzani-za-swa-prace","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/miasik.net\/blog\/archive\/2009\/09\/artysci-powinni-byc-wynagradzani-za-swa-prace\/","title":{"rendered":"Arty\u015bci powinni by\u0107 wynagradzani za sw\u0105 prac\u0119"},"content":{"rendered":"

Bardzo dobry tekst ze strony QuestionCopyright.org<\/a><\/p>\n

\nNast\u0119puj\u0105ce zdanie pojawia si\u0119 w wielu dyskusjach dotycz\u0105cych praw autorskich: „Arty\u015bci powinni by\u0107 wynagradzani za sw\u0105 Sztuk\u0119”. Zak\u0142ada si\u0119, \u017ce a) Arty\u015bci posiadaj\u0105 przyrodzone prawo do pieni\u0119\u017cnego wynagrodzenia z swoj\u0105 Sztuk\u0119, oraz \u017ce b) prawa autorskie zapewniaj\u0105 to wynagrodzenie.<\/p>\n

Kwestionuj\u0119 oba te za\u0142o\u017cenia.<\/p>\n

Oczywi\u015bcie, ludzie zazwyczaj m\u00f3wi\u0105: „Arty\u015bci powinni by\u0107 wynagradzani za sw\u0105 Prac\u0119”. Poni\u017cej postaram si\u0119 wykaza\u0107 r\u00f3\u017cnic\u0119 pomi\u0119dzy Sztuk\u0105, a Prac\u0105, bo mylenie jednego z drugim jest g\u0142\u00f3wnym problemem.<\/p>\n

Zgadzam si\u0119, \u017ce artystom nale\u017cy si\u0119 zap\u0142ata ZA ICH PRAC\u0118.<\/p>\n

Praca to wykonywanie czynno\u015bci za pieni\u0105dze. Pracodawca i pracownik negocjuj\u0105 stawk\u0119, praca zostaje wykonana i pracownik otrzymuje zap\u0142at\u0119. Wielu artyst\u00f3w jest pracownikami: s\u0105 kelnerami, kierowcami, sprzedawcami. Powinni otrzymywa\u0107 zap\u0142at\u0119 za sw\u0105 prac\u0119 i otrzymuj\u0105 j\u0105, gdy\u017c w\u0142a\u015bnie dlatego pracuj\u0105. Niekt\u00f3rzy arty\u015bci wykonuj\u0105 za pieni\u0105dze prac\u0119 zgodn\u0105 ze swoimi kwalifikacjami. Taki rodzaj wst\u0119pnie negocjowanej pracy nazywa si\u0119 prac\u0105 na zlecenie. Zlecona praca zostaje wykonana i artysta otrzymuje wynagrodzenie, gdy\u017c w\u0142a\u015bnie dlatego podejmuje si\u0119 pracy na zlecenie.<\/p>\n

Ale arty\u015bci nie maj\u0105 przyrodzonego prawa do pieni\u0119\u017cnego wynagrodzenia ZA ICH SZUK\u0118.<\/p>\n

Sztuka to dar. Artysta tworzy Sztuk\u0119 (nie nale\u017cy tego myli\u0107 z prac\u0105 zgodn\u0105 z kwalifikacjami) z w\u0142asnej inicjatywy. Artysta „pracuje”, aby s\u0142u\u017cy\u0107 swojej wizji, swojej Muzie, Sztuce samej w sobie. To Muza jest dla Artysty pracodawc\u0105. Dyskusyjn\u0105 kwesti\u0105 jest, czy Artysta mo\u017ce negocjowa\u0107 z Muz\u0105 przed podj\u0119ciem si\u0119 zadania – ja cz\u0119sto pr\u00f3buj\u0119 – ale warunki, jak w przypadku wi\u0119kszo\u015bci prac, raczej wynikaj\u0105 z konieczno\u015bci. Tak jak ekonomiczna konieczno\u015b\u0107 zmusza wielu pracownik\u00f3w do ci\u0119\u017ckiej pracy za marne wynagrodzenie na warunkach pracodawcy, tak cierpienie zmusza Artyst\u00f3w do pracy na warunkach Muzy. Ale w przeciwie\u0144stwie korporacji czy ludzkich pracodawc\u00f3w, Muza ma zawsze na wzgl\u0119dzie najlepsze interesy artysty. Zawsze wol\u0119 s\u0142u\u017cy\u0107 Muzie ni\u017c pracodawcy, ale Muza nie ustala pieni\u0119\u017cnej zap\u0142aty. Pieni\u0119\u017cne wynagrodzenie nigdy nie jest cz\u0119\u015bci\u0105 tego uk\u0142adu.<\/p>\n

Muza „p\u0142aci” mi \u017byciem. M\u00f3wi „Zr\u00f3b to, a b\u0119dziesz \u017by\u0107. Odrzu\u0107 ofert\u0119, a co najwy\u017cej b\u0119dziesz wegetowa\u0107”. Mam wyb\u00f3r: mog\u0119 tworzy\u0107 Sztuk\u0119 lub nie. Przyjmuj\u0119 warunki Muzy. Wykonuj\u0119 prac\u0119 i otrzymuj\u0119 „zap\u0142at\u0119”: \u017bycie.<\/p>\n

SZTUK\u0118 negocjuje si\u0119 z MUZ\u0104. „Zap\u0142at\u0105” jest \u017bYCIE.
\nPRAC\u0118 negocjuje si\u0119 z PRACODAWC\u0104. Zap\u0142at\u0105 s\u0105 PIENI\u0104DZE.<\/p>\n

Je\u015bli arty\u015bci chc\u0105 by\u0107 wynagradzani pieni\u0119dzmi, to powinni wynegegocjowa\u0107 wynagrodzenie zanim podejm\u0105 si\u0119 wykonania pracy. To jest w\u0142a\u015bciwy warunek otrzymania zap\u0142aty. Albo mog\u0105 stworzy\u0107 dzie\u0142o bez wcze\u015bniejszego ustalenia zap\u0142aty, jednocze\u015bnie nie \u017c\u0105daj\u0105c jej po fakcie. To te\u017c jest w porz\u0105dku. Domaganie si\u0119 zap\u0142aty po dobrowolnym wykonaniu pracy na w\u0142asnych warunkach – to ju\u017c jest wymuszenie.<\/p>\n

Popatrzmy na cz\u0142owieka myj\u0105cego szyby samochodom na skrzy\u017cowaniu. Nieproszony przeciera szyby, a potem domaga si\u0119 zap\u0142aty. Wykona\u0142 prac\u0119, wi\u0119c czy nie „nale\u017cy mu si\u0119 wynagrodzenie”? Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas stwierdzi\u0142aby, \u017ce nie – bo je\u015bli chcieliby\u015bmy mie\u0107 umyte szyby, to najpierw wynegocjowali\u015bmy warunki tej us\u0142ugi.<\/p>\n

Je\u015bli decyduj\u0119 si\u0119 siedzie\u0107 za biurkiem, odbiera\u0107 telefony, wymy\u015bla\u0107 pokr\u0119tne plany biznesowe i k\u0142ama\u0107, czy ZAS\u0141UGUJ\u0118, aby wynagradzano mnie jak prezes\u00f3w bank\u00f3w? Nie. Praca prezesa banku jest wcze\u015bnie negocjowana. Dostaje miliony wynagrodzenia i premii, bo taka by\u0142a umowa ZANIM zasiad\u0142 za biurkiem i wykona\u0142 sw\u0105 robot\u0119.<\/p>\n

Czy prezes banku zas\u0142uguje na takie wynagrodzenie? C\u00f3\u017c, wielu ludzi zaczyna to ostatnio kwestionowa\u0107. A\u017c dziw bierze, \u017ce trzeba by\u0142o do tego wielkiego krachu finansowego, ale przynajmniej ludzie zaczynaj\u0105 si\u0119 zastanawia\u0107.<\/p>\n

Mamy olbrzymi kryzys artystyczny od dziesi\u0119cioleci, wi\u0119c mo\u017ce ludzie ju\u017c przestali zastanawia\u0107 si\u0119, czy topowe 0,5% artyst\u00f3w zas\u0142uguje na swoje wynagrodzenia. Czy je\u015bli za\u015bpiewam i poskacz\u0119 po scenie, to nale\u017cy mi si\u0119 110 milion\u00f3w dolar\u00f3w rocznie? A to jest to samo, co robi Madonna, i tyle w\u0142a\u015bnie za to dostaje. Ale Madonna za\u0142atwi\u0142a sobie to wynagrodzenie z g\u00f3ry, zanim za\u015bpiewa\u0142a i poskaka\u0142a, i wykona\u0142a to jako prac\u0119.<\/p>\n

Je\u015bli arty\u015bci zas\u0142uguj\u0105 na wynagrodzenie, to na ile dok\u0142adnie zas\u0142uguj\u0105? Czy\u017c sztuka nie jest bezcenna? Jak ustala si\u0119, co ile jest warte?<\/p>\n

Mogliby\u015bmy pozwoli\u0107 ustali\u0107 to rynkowi. To mog\u0142oby zadzia\u0142a\u0107, GDYBY\u015aMY POZBYLI SI\u0118 MONOPOLI. Wolny Rynek dzia\u0142a jedynie w przypadku braku monopoli. Monopol informacyjny praw autorskich niszczy taki system. Jestem za tym, aby zadzia\u0142a\u0142 Wolny Rynek, ale mo\u017ce on dzia\u0142a\u0107 jedynie bez praw autorskich.<\/p>\n

Tak naprawd\u0119, Madonna nie jest wynagradzana jako artystka, czerpie zyski ze swego informacyjnego monopolu, czyli praw autorskich, kt\u00f3re ograniczaj\u0105 jej Sztuk\u0119. Je\u015bli Madonna jest dla ciebie modelem, to nie popierasz artyst\u00f3w, a popierasz monopolist\u00f3w. Je\u015bli tw\u00f3j mechanizm „wynagradzania” artyst\u00f3w wymaga, aby zostali monopolistami, a potem, jak to monopoli\u015bci, rozrastali si\u0119 i rozbudowywali swoje monopole, to jeste\u015b or\u0119downikiem monopoli, a nie Sztuki.<\/p>\n

Sztuka to nie towar, to jest dar. Je\u015bli chcesz produkowa\u0107 towary, negocjuj ich cen\u0119 z g\u00f3ry. Sztuka tworzona jest z inicjatywy artysty. W przeciwnym razie, to jedynie praca zlecona, kt\u00f3ra w oczywisty spos\u00f3b i tak wynagradza pracownika. Ale zazwyczaj zleceniodawca to korporacja albo grupa inwestycyjna, kt\u00f3ra spodziewa si\u0119 monopolistycznych przychod\u00f3w ze swej inwestycji. Dlatego te\u017c popieranie praw autorskich to przys\u0142uga na rzecz utrzymania oligarchii, kt\u00f3rej elity s\u0105 jednocze\u015bnie g\u0142\u00f3wnymi patronami wsp\u00f3\u0142czesnej sztuki. To jak wspieranie monarchii, bo kr\u00f3lowe i kr\u00f3lowie s\u0105 patronami artyst\u00f3w.<\/p>\n

Mo\u017ce trudno to zaakceptowa\u0107, ale wielu artyst\u00f3w, kt\u00f3rzy twierdz\u0105, \u017ce chc\u0105 jedynie je\u015b\u0107 i mie\u0107 gdzie mieszka\u0107, k\u0142amie (by\u0107 mo\u017ce ok\u0142amuj\u0105 i siebie). Wi\u0119kszo\u015b\u0107 artyst\u00f3w nie chce jedynie zarobi\u0107 na \u017cycie – chc\u0105 wygra\u0107 na loterii. Zasugeruj wi\u0119kszo\u015bci filmowc\u00f3w czy muzyk\u00f3w, \u017ce „sukces” to jakie\u015b 75 tysi\u0119cy dolar\u00f3w rocznie, a od razu zaczn\u0105 kr\u0119ci\u0107 nosem. To nazywasz wygran\u0105? Przecie\u017c im chodzi wy\u0142\u0105cznie o grube miliony, kochanie. Je\u015bli oznacza to, \u017ce musz\u0105 pracowa\u0107 w innym zawodzie i pozostawa\u0107 nieznanymi, to niech tak b\u0119dzie. Miliony musz\u0105 klepa\u0107 bied\u0119, aby jeden zosta\u0142 bogaty. Godz\u0105 si\u0119 na sp\u0119dzenie pewnego czasu jako biedacy, aby jednego dnia zosta\u0107 bogaczami na koszt innych. My\u015bl\u0105, \u017ce nadejdzie ich czas.<\/p>\n

Radz\u0119 im zagra\u0107 w kompletnie inn\u0105 gr\u0119, gdy\u017c loteria to podatek od tych, kt\u00f3rzy s\u0105 s\u0142abi w liczeniu. Ale ten rodzaj artyst\u00f3w woli bardziej gra\u0107 na loterii ni\u017c sprawi\u0107, aby ich sztuka dotar\u0142a do ludzi.<\/p>\n

Nie chc\u0119 tu sugerowa\u0107, \u017ce wszyscy arty\u015bci maj\u0105 takie podej\u015bcie. S\u0105 tak\u017ce tacy, kt\u00f3rzy zadowol\u0105 si\u0119 jedynie zarobkiem na \u017cycie, co jest dobre, gdy\u017c jest rozs\u0105dnym oczekiwaniem nawet w przypadku bardzo utalentowanego artysty. Problem w tym, \u017ce dyskusja o prawach autorskich zdominowana jest przez podej\u015bcie loteryjne, co oznacza, \u017ce gdy ludzie m\u00f3wi\u0105 „Arty\u015bci powinni by\u0107 wynagradzani za sw\u0105 prac\u0119”, to naprawd\u0119 oznacza to, \u017ce „Sztuka powinna by\u0107 obj\u0119ta monopolem, aby niekt\u00f3rzy Arty\u015bci mieli malutk\u0105 szanse na zostanie kiedy\u015b bogaczami”.<\/p>\n

Najlepszy sposobem, aby sztuka „konkurowa\u0142a” na „wolnym rynku” jest swobodny jej przep\u0142yw. Internet sprawia, \u017ce artysta mo\u017ce bardzo \u0142atwo przedstawi\u0107 swoje prace publiczno\u015bci. Sprawia tak\u017ce, \u017ce publiczno\u015b\u0107 mo\u017ce \u0142atwo odwdzi\u0119czy\u0107 si\u0119 za ten dar. Dawanie jest ca\u0142kiem odmienne od p\u0142acenia czy ulegania wymuszeniu. Pieni\u0105dze ofiarowane r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od pieni\u0119dzy wymuszonych. To jest dobrowolna, swobodna transakcja.<\/p>\n

Nie ka\u017cdemu spodoba si\u0119 ka\u017cde dzie\u0142o sztuki. Nie chc\u0119, aby ludzie, kt\u00f3rym dzie\u0142o si\u0119 nie spodoba\u0142o, byli zobligowani do zap\u0142aty za nie. Pewne dzie\u0142a, kt\u00f3re mnie ura\u017caj\u0105, wzbudzaj\u0105 odraz\u0119, czy nudz\u0105, nie zach\u0119caj\u0105 mnie do wynagradzanie ich tw\u00f3rc\u00f3w. Ale dzie\u0142a, kt\u00f3re mnie poruszaj\u0105 i inspiruj\u0105, jednocze\u015bnie zach\u0119caj\u0105 mnie do wspierania ich autor\u00f3w. Jestem poruszona przez uczucia Artysty i chc\u0119 zaoferowa\u0107 co\u015b w zamian. Pieni\u0105dze to rozwi\u0105zanie oczywiste: Artysta mo\u017ce z pewno\u015bci\u0105 z nich skorzysta\u0107. Ale nie zawsze jest to w\u0142a\u015bciwy wyb\u00f3r. Wiele utwor\u00f3w Beatles\u00f3w mnie porusza, ale nie zach\u0119ca mnie to wys\u0142ania czeku Paulowi McCartneyowi. Nie potrzeba mu pieni\u0119dzy (nie wspominaj\u0105c, \u017ce jest prominentnym monopolist\u0105). Jednak pieni\u0105dze s\u0105 prawie zawsze w\u0142a\u015bciwym darem dla nie-bogatego (czytaj: typowego) artysty. Zostan\u0105 docenione, a jednocze\u015bnie nie s\u0105 zbyt osobiste, aby by\u0142y kr\u0119puj\u0105ce czy stresuj\u0105ce.<\/p>\n

Internet sprawia, \u017ce fanom jest \u0142atwo wysy\u0142a\u0107 artystom pieni\u0105dze.<\/p>\n

To naprawd\u0119 proste. Sztuka konkuruje ze sztuk\u0105 jedynie na podstawie jako\u015bci. Internet pozwala na rozprzestrzenianie jej, docieranie to tylu odbiorc\u00f3w ilu to mo\u017cliwe. Ci, kt\u00f3rym si\u0119 spodoba, maj\u0105 do dyspozycji prosty mechanizm odwdzi\u0119czenia si\u0119 Arty\u015bcie, je\u015bli poczuj\u0105 potrzeb\u0119. Nie ka\u017cdy poczuje potrzeb\u0119, ani nie ka\u017cdy musi. Nie ka\u017cdemu musi si\u0119 wszystko podoba\u0107. Nie wszystko mo\u017ce nas poruszy\u0107.<\/p>\n

Podsumowuj\u0105c:<\/p>\n

Arty\u015bci NIE posiadaj\u0105 przyrodzonego prawo do pieni\u0119\u017cnego wynagrodzenia z swoj\u0105 Sztuk\u0119. Cho\u0107 my, jako spo\u0142ecze\u0144stwo, mo\u017cemy zadecydowa\u0107, \u017ce chcemy wspiera\u0107 Sztuk\u0119. Problem w tym, \u017ce 95% Sztuki jest do kitu. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas nie chce wspiera\u0107 artyst\u00f3w, kt\u00f3rzy s\u0105 do kitu, ani nie chce pozwala\u0107 rz\u0105dowym komisjom decydowa\u0107, co jest warte wspierania, a co nie. Nie przyznany mi grant NYSCA i towarzysz\u0105ce temu komentarze nauczy\u0142y mnie, aby ju\u017c nigdy nie ufa\u0107 rz\u0105dowym agencjom do spraw sztuki. Ch\u0119tnie przyjm\u0119 od nich pieni\u0105dze, ale dobrze zdaj\u0119 sobie spraw\u0119, \u017ce nie s\u0105 oni dostatecznie kompetentni, aby oddziela\u0107 ziarno od plew.<\/p>\n

Najlepszy sposobem, w jaki spo\u0142ecze\u0144stwo mo\u017ce wspiera\u0107 Sztuk\u0119, jest pozwolenie, aby Sztuka swobodnie si\u0119 rozprzestrzenia\u0142a, oraz zach\u0119canie, aby przekazywa\u0107 pieni\u0105dze bezpo\u015brednio artystom. Co i tak wydaje si\u0119 najbardziej naturalnym sposobem dla wielu ludzi, a dodatkowo nie narusza wolno\u015bci innych.<\/p><\/blockquote>\n

Autorka powy\u017cszego tekstu – Nina Paley<\/a> – ju\u017c wst\u0105pi\u0142a raz na moim blogu<\/a>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bardzo dobry tekst ze strony QuestionCopyright.org Nast\u0119puj\u0105ce zdanie pojawia si\u0119 w wielu dyskusjach dotycz\u0105cych praw autorskich: „Arty\u015bci powinni by\u0107 wynagradzani za sw\u0105 Sztuk\u0119”. Zak\u0142ada si\u0119, \u017ce a) Arty\u015bci posiadaj\u0105 przyrodzone prawo do pieni\u0119\u017cnego wynagrodzenia z swoj\u0105 Sztuk\u0119, oraz \u017ce b) prawa autorskie zapewniaj\u0105 to wynagrodzenie. Kwestionuj\u0119 oba te za\u0142o\u017cenia. Oczywi\u015bcie, ludzie zazwyczaj m\u00f3wi\u0105: „Arty\u015bci powinni […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[236,83,222],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1828"}],"collection":[{"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1828"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1828\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1833,"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1828\/revisions\/1833"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1828"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1828"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/miasik.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1828"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}